Od utopije do distopije: istorijski pregled

predavačica: Zorica Đergović Joksimović

Ciklus predavanja Distopijski književni klasici ima karakter uvodnika u okviru kojeg, sa našim gostima, pokušavamo da pokrenemo plodnu diskusiju o najznačajnijim književnim distopijama dvadesetog veka. U tom smislu, govoreći prvenstveno o romanima Zamjatina, Hakslija i Orvela, cilj nam je da ponovo usmerimo pažnju publike na ovaj žanr, budući da nam se čini da je u poslednje vreme, naročito u akademskim krugovima, skrajnut i zapostavljen.

Kao svojevrstan teorijski uvod u ciklus, 17. marta 2016. godine je u slušaonici 128 Filološkog fakulteta u Beogradu održano predavanje prof. dr Zorice Đergović Joksimović, vanredne profesorke na Katedri za anglistiku Filozofskog fakulteta u Novom Sadu – „Od utopije do distopije: istorijski pregled”. U njemu se profesorka osvrnula na naslovom zadate pojmove, sa akcentom na njihov istorijski razvoj, kao i na primene ovih koncepata u književnosti i van nje, koje su u bitnoj meri doprinele definisanju samih pojmova.

Polazeći od uobičajene teze da je pojam utopija, kao svojevrsno „ne-mesto“, ali, usled semantičke dvostrukosti, i „dobro mesto“, prvi put upotrebljen u istoimenom delu Tomasa Mora iz 1516. godine, predavačica je istakla kako je sama ideja starija od pojma, te kako datira još od Platonovog koncepta idealne države (možda i pre?), kao i da se na definiciju samog koncepta moralo sačekati do 1590. godine, kada Filip Sidni utopiju vidi kao „isto što i poeziju“.

Profesorka je takođe istakla kako su na formiranje koncepta utopije, osim Platona, Homerove Odiseje, Hesiodovih Poslova i dana, Aristofanove Lizistrate, kao i brojnih drugih dela iz antičkog doba, ali i potonjih vremena, uticali i religijski doprinosi – gotovo da nema religije koja nema neki svoj Eden. Tu su, naravno, i istorijski događaji: naime, izuzetno je bio značajan kontakt sa Drugim svetom (otkriće Amerike), gde je bilo interesantno posmatrati kako se antički „mit o zlatnom dobu“ pretače u „potragu za zlatom“. Kao jedan od značajnih književnih doprinosa utemeljenju koncepta utopije, u postmorovskom periodu, predavačica je istakla Volterov konstrukt bajkolike države po imenu Eldorado, u njegovom romanu Kandid.

Konačno, prof. Đergović Joksimović osvrnula se i na pojam distopije, kao mnogo mlađi od utopije. Razgraničavajući pojmove distopije i antiutopije, ističući pritom kako se oni obično vezuju za 20. vek, autorka se oslonila na teorijske uvide Darka Suvina, te napomenula kako distopija postoji i pre Jevgenija Zamjatina i njegovog čuvenog dela Mi. Naime, još 1908. godine Džek London je napisao Gvozdenu petu (priču o beskompromisnom kapitalizmu), koja je bila velika inspiracija Oldosu Haksliju za Vrli novi svet, ali i Džordžu Orvelu za 1984.

Premda nije ostalo previše vremena za pitanja iz publike, treba istaći i to da je slušaonica 128 Filološkog fakulteta bila mala da primi sve zainteresovane za predavanje, pa su usled toga mnogi svoje mesto pronašli sedeći na prozorskom simsu i drugim nestandardnim mestima.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *