Uvodna reč [Ulaznica br. 247–251]

 

Klub 128 nastao je krajem 2013. godine kao studentsko udruženje pri Katedri za opštu književnost i teoriju književnosti Filološkog fakulteta u Beogradu. Ideju za osnivanje studentskog kluba dobili smo nakon zajedničkih kolegijalnih boravaka u Skoplju i Zagrebu, kada se ovaj vid formalne organizacije nametnuo kao dobro rešenje za učvršćivanje i poboljšanje kako prijateljske tako i stručne saradnje sa studentkinjama i studentima srodnih katedri iz zemalja bivše Jugoslavije, dok smo naziv kluba odabrali po slušaonici 128, u kojoj smo slušali većinu predavanja i polagali mnoge ispite. U međuvremenu, klub je postao platforma za samostalne studentske aktivnosti i istraživanja, prostor za neformalno (ali nipošto nevažno) obrazovanje i bavljenje onim oblastima proučavanja koje nisu obuhvaćene fakultetskim kurikulumom, ali i inicijativa koja nam omogućava da budemo učesnici u javnom životu i tim putem ispitujemo položaj književnosti i kulture u savremenom društvu.

U okviru Kluba 128 organizovali smo, do sada, brojna predavanja (posvećena Ničeu, Vajldu, Džojsu, Pračetu itd, te gostovanje američkog književnog teoretičara Kristofera Norisa), kao i mnoge cikluse tribina: Otvoreni intervjui sa piscima (u saradnji sa Kolarčevom zadužbinom), Studenti za studente, Godišnjica Šekspirove smrti, Distopijski književni klasici, Književnost u kadru, Modernisti sa margine (u saradnji sa Domom kulture Studentski grad), Lik Sotone u književnosti, Problemi modernog obrazovanja (u saradnji sa Kulturnim centrom Beograda) i Značenje i značaj video-igara. Od ambicioznijih projekata izdvojili bismo dve regionalne studentske konferencije, „Savremena komparatistika u regionu: (re)kontekstualizacija“ (april 2014) i „Književnost i umetnost u Jugoslaviji: (dis)kontinuiteti (1918 – 1992)“ (april 2016, u saradnji sа Klubom studenata istorije umetnosti), kao i dva seminara – „Šta je ideologija?“ (proleće 2016) i „Kritička škola kapitalizma“ (2017, u saradnji sa Gerusijom). Odnedavno vodimo i radijsku emisiju Slušaonica 128 na (online) RadioAparatu.

U decembru 2018. godine obeležavamo pet godina postojanja kluba. Slučajno ili ne, to je prvi put da nam se ukazala prilika da na istom mestu objavimo neke od svojih radova. Otuda i motiv da ovu okolnost iskoristimo za zajednički nastup i da, shodno tome, osmislimo tematski okvir u skladu sa dosadašnjim aktivnostima i politikom kluba. Temat naslovljen „Mehanizmi marginalizacije“ ima za cilj da na nekoliko odabranih primera pokaže kako u književnosti i kulturi funkcionišu mehanizmi zanemarivanja, bilo autora/ki i njihovih dela, bilo tema, žanrova, umetničkih pokreta i slično, te da ispita ko o tome odlučuje, s koje pozicije i na osnovu kojih kriterijuma (estetskih, ideoloških ili dr). Drugim rečima, temat se bavi načelnim pitanjem zbog čega određena dela i autori/ke predstavljaju vredan i legitiman predmet (akademskog) proučavanja, dok su drugi (p)ostali skrajnuti, nevidljivi i marginalizovani. Pritom, perspektiva ovih radova je dvostruka: većina tekstova posvećena je tumačenjima upravo nekih marginalizovanih fenomena i osvetljava uzroke i razloge te marginalizacije, dok jedan članak polazi iz suprotne pozicije i sagledava zašto je jedan specifičan žanr gotovo uvek poželjan i prisutan. Naravno, reč je o istim mehanizmima, ali iz različitih vizura vidljivi su različti smerovi njihovog delovanja. Temat, uostalom, počiva na principu koji je Slavoj Žižek jednim svojim naslovom sažeo kao looking awry: gledanje iskosa, iz izmeštene, pomerene, iskrivljene, pa čak i naopake tačke gledišta, uzdrmava ustaljene dojmove te donosi izoštreniji i sveobuhvatniji uvid. Prema tome, cilj je svih ovih radova da svojim ’iskošenim pogledom’ problematizuju neke navodne samorazumljivosti iz sfera književnosti, kulture i društva i ukažu na načine na koji se takve predstave uspostavljaju i održavaju, kao i na njihove (pogubne) posledice.

Tako se, na primer, radovi Aleksandra Momčilovića i Andreja Čanjija bave književnim kanonom i procesima odabira i vrednovanja ključnim za njegovog uspostavljanje, ali to čine fokusirajući se na različite nivoe problema: Momčilović piše o (ne)mogućnosti uspostavljanja jedinstvenog jugoslovenskog kanona, ali i o njegovoj ulozi u političkoj legitimaciji nacionalizma koja je pratila postepeno urušavanje Jugoslavije, dok Čanji nudi svojevrsnu mikroperspektivu (opus jednog autora) ispitivanjem kako izdavačke tako i recepcijske skrajnutosti dramskog stvaralaštva Borislava Pekića u odnosu na njegova prozna dela, povezujući ga najpre sa tradicijom egzistencijalističkog i teatra apsurda. Marija Ljubinković analizira Oskarom nagrađeni film Beži Džordana Pila iz rasne i identitetske perspektive, ukazujući na zabrinjavajući raskorak između političke korektnosti Američke filmske akademije i rasizma u američkom društvu. Prilozi Aleksandre Milanović i Nikole Milovića posvećeni su proučavanju različitih vidova aktuelne popularne kulture – Milanović piše o američkoj kritičarki En Helen Petersen i njenim esejima o unruly women, poznatim ženama-prestupnicama koje naglašavaju one aspekte sopstva koje mejnstrim smatra suvišnim i nepoželjnim, dok se Milović bavi studijom Dragana Đorđevića o regionalnoj hip-hop kulturi kao izmaštanoj naciji i paralelnoj državi, i oboje ističu razloge zbog kojih su ovakva istraživanja ’trn u oku’ (po prirodi konzervativne) akademske zajednice, čak i kada nastaju unutar nje. Ivan Damnjanović prilazi problemu sa suprotne strane i objašnjava razloge koji su uticali na to da komedija – izgubivši, nakon Aristofana, političku oštricu i okrenuvši se temama iz privatnog gradskog života – postane poželjan i podoban ’građanski’ žanr, te kako su potom roman i televizijski sitkom donekle preuzeli njenu ideološku funkciju. Konačno, uz pobrojane autorske priloge prilažemo i dva prevoda. Reč je o relativno starijim (oba su iz 1980-ih godina), ali još uvek relevantnim tekstovima, napisanim iz perspektive feminističke kritike, koji dosad nisu bili prevedeni na srpski jezik. Edvard Said u svom kratkom napisu upozorava na dominaciju muškaraca i slabu zastupljenost žena kako u produkciji tako i u izvedbi muzike, ali i na marginalizovanost muzikologije i muzičke kritike u odnosu na ostale humanističke discipline, dok Meri Iglton u svom eseju daje preglednu i korisnu teorijsku sistematizaciju problema odnosa roda i žanra, otvarajući i danas aktuelna pitanja.

Kao dodatak, u ovom broju Ulaznice objavljujemo i dve književne kritike, posvećene knjigama nagrađivanih autora Draga Glamuzine i Andreja Nikolaidisa, kao i nekoliko pesama i kratkih priča naših prijatelja i poznanika.

Na kraju, iskreno se zahvaljujemo uredniku časopisa Vladimiru Arseniću na ukazanom poverenju i podršci, ali i na slobodi koju smo dobili za uređivanje temata.

Članice i članovi Kluba 128

 

Izvornik: Časopis za kulturu, umetnost i društvena pitanja Ulaznica [Zrenjanin], god. LII, br. 247–251 (decembar 2018): str. 3–5.

 

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *